غرض از تضمين هل و لو معناى تمنى را افاده خصوص تمنى نبوده بلكه مراد آن است كه از تمنى در زمان گذشته معناى تنديم متولد شده مانند : هلا اكرمت زيدا ( چرا زيد را اكرام ننمودى ) يا لو ما اكرمته ( چرا زيد را اكرام ننمودى ) كه معناى ابتدائى آن اينست كه كاش زيد را اكرام مىنمودى و قصد از اين معنا آنست كه مخاطب را بخاطر ترك اكرام نادم و پشيمان قرار دهيم . و در زمان حال يا آينده تحضيض حاصل شود مانند : هلّا تقوم و لو ما تقوم يعنى كاش بايستى كه قصد وادار نمودن مخاطبست بر قيام . سپس مىگويد : آنچه مصنف در اينجا ذكر كرده عين عبارت سكاكى نيست بلكه حاصل كلام او مىباشد . و قول مصنف كه گفته [ لتضمينهما ] مصدرى است كه به مفعول اوّل اضافه شده و [ معنى التّمنى ] مفعول دوّمش مىباشد . و در برخى از نسخ كتاب به لفظ [ لتضمنهما ] بر وزن [ تفعّل ] آمده و اين نسخه با معناى كلام مفتاح توافقى ندارد . سپس مىگويد : مطلبى كه ذكر شد از اينرو به لفظ ( كان ) تقرير گرديد كه قطع و يقين به آن نمىباشد بلكه امر مذكور امرى است احتمالى . تمنى به « لعل » گاهى با لفظ [ لعلّ ] كه به معناى ترجّى است تمنى واقع مىشود ، پس